Options expiryના દિવસની જાળ: ટાળવા જેવી 7 ભૂલો
આ લેખ અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત છે. મૂળ લેખ અંગ્રેજીમાં વાંચો
Options expiryના દિવસે કોન્ટ્રાક્ટ settle થાય છે અને close સુધીમાં time valueનો દરેક અંશ ખતમ થઈ જાય છે. એનાથી index જેટલા point હલે, તેના દરેક point પર premium ઘણું વધુ ઝૂલે છે, અને નાની ભૂલો મોટી બની જાય છે. સામાન્ય જાળ આ છે: સસ્તા out-of-the-money options lotteryની ટિકિટની જેમ ખરીદવા, naked short options છેલ્લા કલાક સુધી રાખવા, settlement કેવી રીતે થાય છે તે ભૂલી જવું, અને છેલ્લી ઘડીએ યોજના વગરના trades કરવા.
ભારતમાં options expiry કેવી રીતે કામ કરે છે
| Index options | Stock options | |
|---|---|---|
| ઉદાહરણો | NIFTY 50, BANK NIFTY, SENSEX | F&Oમાં આવતા અલગ અલગ શેર |
| Weekly expiry | NIFTY (NSE, મંગળવાર), SENSEX (BSE, ગુરુવાર) | ના |
| Monthly expiry | હા; NSE કોન્ટ્રાક્ટ મંગળવારે expire થાય છે | હા |
| Settlement | Cash: ફક્ત તફાવત ચૂકવાય છે | Physical: શેરની delivery થાય છે |
| Style | European: ફક્ત expiry પર exercise થાય | European |
2024ના અંતથી દરેક exchange પાસે એક જ weekly index expiry છે: NSE પર NIFTY અને BSE પર SENSEX. BANK NIFTY, FINNIFTY અને MIDCPNIFTY monthly expire થાય છે. દર અઠવાડિયે દરેક indexની expiry, કે NSE પર ગુરુવારની expiryની વાત કરતા જૂના લેખો હવે જૂના થઈ ગયા છે.
Expiry પર in-the-money option તેની intrinsic value પર settle થાય છે; out-of-the-money option શૂન્ય કિંમતે expire થાય છે. Time value સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ જાય છે.
Expiryના દિવસે આટલી ઝડપી હલચલ કેમ થાય છે
Optionના જીવનની શરૂઆતમાં NIFTYમાં 100 pointની હલચલ premiumને થોડું જ બદલે છે, કારણ કે ભાવનો મોટો ભાગ time value હોય છે. છેલ્લા કલાકમાં લગભગ કોઈ time value બચી નથી, એટલે ભાવ ઝટકાથી expiry પરની કિંમત તરફ જાય છે: strikeથી નીચે શૂન્ય, ઉપર intrinsic value.
Expiry નજીક આવતાં optionની કિંમત strikeની આસપાસ તીવ્ર રીતે વળે છે (model ભાવ)
- ₹160 → ₹213 5 દિવસ બાકી હોય ત્યારે NIFTY 24,950 → 25,050 (+33%)
- ₹12 → ₹62 છેલ્લા કલાકમાં એ જ 100 pointની હલચલ (આશરે 5×)
આ સંવેદનશીલતા એટલે gamma. તેના કારણે જ expiryના દિવસે option ખરીદવું lottery જેવું લાગે છે, અને expiryના દિવસે option વેચવું ટ્રેનની સામેથી સિક્કા વીણવા જેવું લાગે છે.
જાળ 1: સસ્તા out-of-the-money options lotteryની ટિકિટની જેમ ખરીદવા
Expiryની સવારે ખૂબ દૂરનો out-of-the-money option ₹2–5માં મળી શકે છે. તે મોટા ફાયદાની શક્યતા સાથેનો નાનો દાવ લાગે છે. પણ તે સસ્તો એટલે છે કે બજાર તેને in the money પૂરો થવાની ઓછી શક્યતા આપે છે. મોટા ભાગના શૂન્ય કિંમતે expire થાય છે, અને દર અઠવાડિયે તેને ખરીદવાથી સતત નુકસાન ભેગું થાય છે.
તેના બદલે: જો તમે expiryના દિવસે options ખરીદો, તો premium શૂન્ય થઈ જશે એમ માનીને tradeની size રાખો, અને બજાર જે ગણી રહ્યું છે તેના કરતાં મોટી હલચલની અપેક્ષા માટે લખેલું કારણ રાખો.
જાળ 2: Naked short options છેલ્લા કલાક સુધી રાખવા
Option વેચનારને expiryનો દિવસ ગમે છે, કારણ કે time decay સૌથી ઝડપી હોય છે. પણ જે gamma premiumને ઓગાળે છે, તે જ NIFTY strike સુધી પહોંચે તો ₹10ના short optionને એક કલાકમાં ₹100નો બનાવી શકે છે. Naked short positionમાં તેની કોઈ ઉપલી મર્યાદા નથી.
તેના બદલે: છેલ્લા કલાક પહેલાં short options બંધ કરો કે hedge કરો, wings ખરીદો જેથી નુકસાન મર્યાદિત રહે (iron condor જુઓ), અને strategy-level loss limit રાખો.
જાળ 3: Settlement કેવી રીતે થાય છે તે ભૂલી જવું
- Stock options physically settled છે. Expiry પર ખુલ્લો in-the-money stock option એટલે શેર આપવા કે લેવા, જેના માટે ખાતામાં પૈસા કે શેર જોઈએ. Brokers ઘણી વાર expiry પહેલાંના દિવસોમાં વધુ margin માગે છે અથવા આવી positions બંધ કરી દે છે.
- Exercise થયેલા options પર settlement વખતે STT લાગે છે, જેની ગણતરી સામાન્ય વેચાણ પરના STT કરતાં અલગ રીતે થાય છે. In-the-money optionને square off કરવાને બદલે expire થવા દેતાં પહેલાં તમારો broker તેને કેવી રીતે લાગુ કરે છે તે તપાસો.
- Index options cash-settled છે, પણ તમે ભૂલી ગયા હો એવો in-the-money option પણ settle થાય જ છે: ખાતરી કરો કે તમે એ જ ઇચ્છતા હતા.
તેના બદલે: જે positionsનું settlement ન જોઈતું હોય, તે expiryના દિવસે close પહેલાં બંધ કરો કે roll કરો.
જાળ 4: છેલ્લી ઘડીની દોડધામ
Close નજીક આવે તેમ ટ્રેડર્સ નુકસાનવાળો trade "બચાવવા" કે છેલ્લી હલચલ પાછળ દોડવા ઉતાવળિયા નિર્ણયો લે છે. છેલ્લી મિનિટોમાં spreads પહોળા થઈ શકે છે, ખાસ કરીને moneyથી દૂરના strikesમાં, એટલે orders ધારણા કરતાં ખરાબ ભાવે fill થાય છે.
તેના બદલે: expiryના દિવસનો exit સમય અગાઉથી નક્કી કરો (ઉદાહરણ તરીકે, 3:15 સુધીમાં બધી positions બંધ), અને છેલ્લા અડધા કલાકમાં નવી positions ન ખોલો, સિવાય કે એ તમારી ચકાસેલી strategy હોય.
જાળ 5: દિવસ માટે કોઈ loss limit નહીં
Expiryના દિવસના ઝૂલા એટલે એક દિવસનું નુકસાન સામાન્ય દિવસ કરતાં અનેક ગણું હોઈ શકે. દર દિવસના મહત્તમ નુકસાન વગર, એક ખરાબ expiry અઠવાડિયાંનાં પરિણામ ધોઈ નાખી શકે છે.
તેના બદલે: strategy અને દિવસ માટે રૂપિયામાં loss limit નક્કી કરો, એટલી કે સૌથી ખરાબ સ્થિતિ પણ સહન થઈ શકે. જુઓ drawdown ઘટાડવાની સાત રીતો.
જાળ 6: બજારની સ્થિતિ અને ઘટનાઓની અવગણના
Expiryના દિવસે આવતા સમાચાર, રાતોરાત મોટી વૈશ્વિક હલચલ, કે indexના મોટા શેરનાં results indexને મિનિટોમાં strikeની પાર ધકેલી શકે છે. શાંત દિવસ માટે બનાવેલી યોજના volatile દિવસે ટકતી નથી.
તેના બદલે: expiryના દિવસ પહેલાં calendar તપાસો; event દિવસોએ size ઘટાડો કે બાજુ પર રહો; અને બજાર અસામાન્ય રીતે ઉછળતું હોય ત્યારે strategy બંધ કરવા India VIX કે ATM IV સ્તર જેવા volatility filters વાપરો.
જાળ 7: જૂના નિયમો વાપરવા
બજારના જૂના નિયમો માટે બનેલી strategies ખોટી રીતે ચાલી શકે છે: NSE પર ગુરુવારની expiry, weekly BANK NIFTY options, કે જૂની lot sizes. જે strategyમાં expiryનો વાર કે lot size સીધો લખી દીધો હોય, તે ખોટા દિવસે કે ખોટી quantity સાથે entry લઈ શકે. અમારી lot-size checklist બતાવે છે કે શું તપાસવું.
Expiryના દિવસની checklist
- આજે કયા કોન્ટ્રાક્ટ expire થાય છે તે જાણો: મંગળવારે NIFTY (NSE), ગુરુવારે SENSEX (BSE), monthly કોન્ટ્રાક્ટ મહિનાની છેલ્લી expiry પર.
- આજે expire થતી દરેક ખુલ્લી positionની યાદી બનાવો અને નક્કી કરો: બંધ કરવી, roll કરવી કે settle થવા દેવી.
- Market ખૂલે તે પહેલાં દિવસનું નુકસાન રૂપિયામાં મર્યાદિત કરો.
- છેલ્લા કલાક પહેલાં naked short options hedge કરો કે બંધ કરો.
- કડક exit સમય નક્કી કરો અને તેને વળગી રહો.
- છેલ્લી 30 મિનિટમાં યોજના વગરના trades નહીં.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
Expiryના દિવસે options સાથે શું થાય છે?
Close વખતે in-the-money options તેમની intrinsic value પર settle થાય છે અને out-of-the-money options શૂન્ય કિંમતે expire થાય છે. Index options cash-settled છે; stock options શેરની delivery સાથે physically settled છે.
NIFTY options કયા દિવસે expire થાય છે?
NIFTYના weekly અને monthly options મંગળવારે expire થાય છે. SENSEXના weekly options BSE પર ગુરુવારે expire થાય છે. BANK NIFTY, FINNIFTY અને MIDCPNIFTYની ફક્ત monthly expiry છે.
Expiryના દિવસે optionના ભાવ આટલા કેમ હલે છે?
કારણ કે લગભગ કોઈ time value બાકી નથી, optionનો ભાવ expiry પરની તેની કિંમતને ખૂબ નજીકથી અનુસરે છે, જે strikeની આસપાસ તીવ્ર રીતે બદલાય છે. આ ઊંચા gammaનો અર્થ છે કે indexની નાની હલચલ near-the-money optionનો ભાવ અનેક ગણો કરી શકે છે અથવા સાફ કરી શકે છે.
શું expiryના દિવસે સસ્તા options ખરીદવા સારો વિચાર છે?
ટેવ તરીકે સામાન્ય રીતે નહીં. ખૂબ દૂરના out-of-the-money options સસ્તા એટલે છે કે તે ભાગ્યે જ in the money પૂરા થાય છે, અને મોટા ભાગના શૂન્ય કિંમતે expire થાય છે. જો ખરીદો, તો tradeની size એટલી રાખો કે આખું premium ગુમાવવું સ્વીકાર્ય હોય.
શું મારે in-the-money option expiry સુધી રાખવો જોઈએ?
Index options cash-settled થશે, પણ close પહેલાં વેચવાની સરખામણીમાં exercise થયેલા કોન્ટ્રાક્ટ પર STT કેવી રીતે લાગે છે તે તપાસો. Stock optionsમાં, in the money હોય ત્યારે expiry સુધી રાખવું એટલે શેરની physical delivery, એટલે settle કરવાનો ઇરાદો ન હોય તો બંધ કરો કે roll કરો.
શું હું expiryના દિવસના exits automate કરી શકું?
હા. Tradetron પર તમે સમય આધારિત exits, દૈનિક loss limits અને hedge legs નિયમો તરીકે ગોઠવી શકો, જેથી તે દરેક expiryના દિવસે હાથથી કશું કર્યા વગર ચાલે.
