FII आणि DII म्हणजे काय? शेअर मार्केटमधली त्यांची भूमिका
हा लेख इंग्रजीतून अनुवादित केला आहे. मूळ लेख इंग्रजीत वाचा
FII म्हणजे Foreign Institutional Investor: भारताबाहेर असलेला फंड किंवा संस्था जी भारतीय मार्केटमध्ये गुंतवणूक करते (आज त्याला अधिकृतपणे FPI, Foreign Portfolio Investor म्हणतात). DII म्हणजे Domestic Institutional Investor: भारतीय म्युच्युअल फंड, विमा कंपन्या, बँका आणि पेन्शन फंड. दोघेही खूप मोठ्या प्रमाणात ट्रेड करतात, त्यामुळे मोठा पैसा कुठे जात आहे याचा अंदाज म्हणून त्यांची रोजची निव्वळ खरेदी किंवा विक्री पाहिली जाते.
FII (FPI) म्हणजे काय?
FIIs म्हणजे भारताबाहेर नोंदणीकृत संस्था ज्या भारतीय शेअर्स, बॉन्ड्स आणि derivatives खरेदी करतात: पेन्शन फंड, म्युच्युअल फंड, सॉव्हरेन वेल्थ फंड, विमा कंपन्या, hedge funds आणि विद्यापीठांचे endowment फंड, आणि इतर.
SEBI च्या 2014 च्या FPI Regulations पासून हे गुंतवणूकदार Foreign Portfolio Investors (FPIs) म्हणून नोंदवले जातात. जुने "FII" नाव रोजच्या वापरात आणि रोजच्या मार्केट रिपोर्टमध्ये टिकून राहिले, त्यामुळे तुम्हाला दोन्ही शब्द दिसतील.
त्यांचे निर्णय कशावर चालतात:
- जागतिक व्याजदर. US मधले yields वाढले की पैसा उदयोन्मुख मार्केट्समधून बाहेर पडून परत US कडे जाण्याचा कल असतो.
- रुपया. घसरणारा रुपया परदेशी गुंतवणूकदाराचा डॉलरमधला परतावा कमी करतो.
- तुलनात्मक valuations. त्याच पैशासाठी भारताची इतर उदयोन्मुख मार्केट्सशी स्पर्धा असते.
- जागतिक जोखीम घेण्याची तयारी. जगभर विक्री सुरू झाली की परदेशी फंड अनेकदा सर्वात आधी उदयोन्मुख मार्केट्समधली गुंतवणूक कमी करतात.
DII म्हणजे काय?
DIIs म्हणजे भारतीय मार्केटमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या भारतीय संस्था:
- म्युच्युअल फंड, जे एकरकमी आणि मासिक SIPs मधून येणारा पैसा गुंतवतात.
- विमा कंपन्या, LIC सह, जी सर्वात मोठी एकटी देशांतर्गत गुंतवणूकदार आहे.
- बँका आणि वित्तीय संस्था.
- पेन्शन आणि प्रॉव्हिडंट फंड, जसे NPS आणि EPFO.
त्यांचे निर्णय कशावर चालतात: मुख्यतः देशांतर्गत घटकांवर. गुंतवणूकदारांनी दिलेला पैसा म्युच्युअल फंडांना प्रत्येक स्कीमच्या mandate नुसार गुंतवावाच लागतो, त्यामुळे SIP चा स्थिर ओघ म्हणजे स्थिर खरेदी. म्हणूनच परदेशी गुंतवणूकदार विकत असलेल्या घसरणीत DIIs अनेकदा खरेदी करतात.
FII vs DII: मुख्य फरक
| FII / FPI | DII | |
|---|---|---|
| कुठले | भारताबाहेरचे | भारतातले |
| उदाहरणे | परदेशी पेन्शन फंड, सॉव्हरेन फंड, जागतिक म्युच्युअल फंड | भारतीय म्युच्युअल फंड, LIC आणि इतर विमा कंपन्या, बँका, पेन्शन फंड |
| नियमन | SEBI खाली Foreign Portfolio Investors म्हणून | प्रकारानुसार SEBI, IRDAI, RBI किंवा PFRDA खाली |
| मुख्य घटक | जागतिक व्याजदर, डॉलर आणि रुपया, जागतिक जोखमीचा मूड | देशांतर्गत बचत आणि SIP चा ओघ, स्कीमचे mandate |
| नेहमीचे वर्तन | पटकन आणि मोठ्या प्रमाणात आत-बाहेर जाऊ शकतात | जास्त स्थिर, FIIs विकतात तेव्हा अनेकदा खरेदी करतात |
| चलनाची जोखीम | हो, परतावा डॉलरमध्ये मोजला जातो | नाही |
FII आणि DII चा पैसा मार्केट का हलवतो
एका बाजूला दुसऱ्या बाजूपेक्षा जास्त घाई असते तेव्हा किंमती हलतात. FIIs आणि DIIs दिवसाला हजारो कोटींचे ट्रेड करतात, त्यामुळे यापैकी कोणाचाही सतत एकाच दिशेचा ओघ index ला आठवडोनआठवडे ढकलू शकतो.
पैशाच्या ओघाच्या चार जोड्यांचा सहसा कसा अर्थ लावला जातो
ट्रेडर्स पाहतात असे काही पॅटर्न:
- मोठ्या FII विक्रीसोबत मोठी DII खरेदी अलीकडच्या वर्षांत सामान्य झाली आहे. index तरीही घसरू शकतो, पण देशांतर्गत खरेदीमुळे घसरण मंदावते.
- दोघेही विकत असतील तर नेहमीचा आधार निघून जातो. अशा काळात सर्वात तीव्र घसरण दिसते.
- क्षेत्रांमधली एकाग्रता. FIIs कडे मोठ्या खाजगी बँका, IT आणि इतर large caps मध्ये मोठा हिस्सा आहे, त्यामुळे त्यांची विक्री सर्वात जास्त त्या शेअर्समध्ये आणि स्वतः NIFTY मध्ये दिसते.
FII आणि DII डेटा कुठे मिळेल
- NSE: प्रत्येक ट्रेडिंग दिवशी मार्केट बंद झाल्यावर cash मार्केटसाठी FII/FPI आणि DII च्या खरेदी, विक्री आणि निव्वळ आकड्यांचे तात्पुरते आकडे प्रसिद्ध करते.
- NSDL चा FPI monitor: equity आणि debt नुसार FPI गुंतवणुकीचा अधिकृत डेटा, थोड्या उशिराने प्रसिद्ध होतो.
- NSE चा participant-wise derivatives डेटा: index futures आणि options मधला रोजचा open interest, FII, DII, proprietary traders आणि clients मध्ये विभागलेला. अनेक ट्रेडर्सना cash आकड्यापेक्षा index futures मधली FII पोझिशन जास्त काही सांगणारी वाटते.
ट्रेडर्स FII आणि DII डेटा कसा वापरू शकतात
- मार्केटचा संदर्भ म्हणून. घसरत्या रुपयासोबत आठवडोनआठवडे FII विक्री जोखीम टाळण्याचे वातावरण दाखवते. तुम्ही छोट्या साइझने ट्रेड करू शकता किंवा stops जवळ आणू शकता.
- एखादी हालचाल समजून घेण्यासाठी. index झपाट्याने घसरला असेल, तर ओघाचा डेटा कोण विकत होते ते दाखवतो.
- derivatives पोझिशनिंगसोबत. index futures मधल्या FII च्या निव्वळ long किंवा short पोझिशन्स परदेशी फंड कसे उभे आहेत ते दाखवतात, फक्त त्यांनी आज काय खरेदी केले ते नाही.
- एकटा signal म्हणून नाही. डेटा तात्पुरता असतो, मार्केट बंद झाल्यावर येतो आणि त्यातून जास्त अर्थ काढणे सोपे असते. "FIIs निव्वळ खरेदीदार असतील तेव्हा खरेदी करा" असा नियम ट्रेड करण्यासाठी खूपच ढोबळ आहे.
ज्या signals वर तुम्ही कृती करू शकता ते स्वतः किंमतीत असतात, ज्यात संस्थांसह सगळ्यांची खरेदी-विक्री आधीच दिसते.
मार्केटबद्दलच्या मताचे नियमांत रूपांतर
संबंधित वाचन: NSE vs BSE, ETF म्हणजे काय आणि hedging कसे काम करते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
FII आणि DII चा फुल फॉर्म काय आहे?
FII म्हणजे Foreign Institutional Investor आणि DII म्हणजे Domestic Institutional Investor. परदेशी संस्था आता अधिकृतपणे Foreign Portfolio Investors (FPIs) म्हणून नोंदवल्या जातात, पण "FII" अजूनही मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते.
FII आणि DII मध्ये फरक काय?
FIIs म्हणजे भारतीय मार्केटमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या भारताबाहेरच्या संस्था; DIIs म्हणजे म्युच्युअल फंड, विमा कंपन्या, बँका आणि पेन्शन फंडांसारख्या भारतीय संस्था. FII चा पैसा जास्त जागतिक घटकांवर अवलंबून असतो, तर DII चा पैसा मुख्यतः देशांतर्गत बचतीवर.
FII ची खरेदी शेअर मार्केटसाठी चांगली असते का?
सतत होणारी FII खरेदी मागणी वाढवते आणि सहसा किंमतींना आधार देते, खासकरून large caps मध्ये. पण एका दिवसाचा आकडा फार कमी सांगतो, आणि जागतिक परिस्थिती बदलली तर मोठी खरेदी पटकन उलटू शकते.
FIIs विकतात तेव्हा DIIs का खरेदी करतात?
म्युच्युअल फंडांकडे SIP आणि इतर मार्गांनी स्थिर पैसा येतो जो त्यांना प्रत्येक स्कीमच्या mandate नुसार गुंतवावा लागतो, आणि विमा कंपन्या व पेन्शन फंड दीर्घ काळासाठी गुंतवणूक करतात. परदेशी विक्रीमुळे आलेल्या घसरणीत त्यांना अनेकदा जास्त आकर्षक किंमती मिळतात.
रोजचा FII आणि DII डेटा कुठे तपासता येतो?
NSE प्रत्येक ट्रेडिंग दिवसानंतर cash मार्केटचे तात्पुरते FII आणि DII आकडे प्रसिद्ध करते. NSDL अधिकृत FPI डेटा प्रसिद्ध करते, आणि NSE चा participant-wise open interest index derivatives मध्ये FIIs कसे उभे आहेत ते दाखवतो.
FII आणि FDI एकच आहेत का?
नाही. FIIs (FPIs) पोर्टफोलिओ गुंतवणूक म्हणून लिस्टेड शेअर्स आणि बॉन्ड्स खरेदी करतात, प्रत्येकाचा एका कंपनीत 10% पेक्षा कमी हिस्सा असतो. FDI ही दीर्घकालीन धोरणात्मक गुंतवणूक असते, सहसा 10% किंवा जास्त, आणि अनेकदा व्यवस्थापनावर प्रभाव असलेली.
