FII અને DII શું છે? Stock Market માં તેમની ભૂમિકા
આ લેખ અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત છે. મૂળ લેખ અંગ્રેજીમાં વાંચો
FII એટલે Foreign Institutional Investor: ભારતની બહાર આવેલું એવું fund કે સંસ્થા જે ભારતીય માર્કેટ્સમાં રોકાણ કરે છે (આજે તેને સત્તાવાર રીતે FPI, Foreign Portfolio Investor કહેવાય છે). DII એટલે Domestic Institutional Investor: ભારતીય mutual funds, insurance કંપનીઓ, banks અને pension funds. બંને બહુ મોટી સાઇઝમાં ટ્રેડ કરે છે, એટલે તેમની રોજની net ખરીદી કે વેચાણને મોટા પૈસા ક્યાં જઈ રહ્યા છે તેના માપ તરીકે જોવાય છે.
FII (FPI) શું છે?
FIIs એ ભારતની બહાર નોંધાયેલી એવી સંસ્થાઓ છે જે ભારતીય શેર, bonds અને derivatives ખરીદે છે: pension funds, mutual funds, sovereign wealth funds, insurance કંપનીઓ, hedge funds અને university endowments, વગેરે.
SEBI ના 2014 ના FPI Regulations થી, આ રોકાણકારો Foreign Portfolio Investors (FPIs) તરીકે નોંધાય છે. જૂનું "FII" નામ રોજિંદા ઉપયોગમાં અને રોજના માર્કેટ રિપોર્ટ્સમાં ટકી રહ્યું છે, એટલે તમને બંને શબ્દો જોવા મળશે.
તેમના નિર્ણયો શેનાથી ચાલે છે:
- વૈશ્વિક વ્યાજ દર. જ્યારે US yields વધે છે, ત્યારે પૈસા emerging markets માંથી નીકળીને US પાછા જવાનું વલણ ધરાવે છે.
- રૂપિયો. ઘટતો રૂપિયો વિદેશી રોકાણકારનું ડોલરમાં return ઘટાડે છે.
- સાપેક્ષ valuations. પૈસાના એ જ ભંડોળ માટે ભારત બીજા emerging markets સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
- વૈશ્વિક જોખમ લેવાની ભૂખ. વૈશ્વિક વેચવાલીમાં, વિદેશી funds ઘણી વાર સૌથી પહેલાં emerging-market holdings ઘટાડે છે.
DII શું છે?
DIIs એ ભારતીય સંસ્થાઓ છે જે ભારતીય માર્કેટમાં રોકાણ કરે છે:
- Mutual funds, જે lump sums અને માસિક SIPs દ્વારા આવતા પૈસાનું રોકાણ કરે છે.
- Insurance કંપનીઓ, જેમાં LIC પણ છે, જે સૌથી મોટો એકલ ઘરેલુ રોકાણકાર છે.
- Banks અને નાણાકીય સંસ્થાઓ.
- Pension અને provident funds, જેમ કે NPS અને EPFO.
તેમના નિર્ણયો શેનાથી ચાલે છે: મોટા ભાગે ઘરેલુ પરિબળો. Mutual funds એ રોકાણકારો આપે તે પૈસા દરેક scheme ના mandate મુજબ રોકવા પડે છે, એટલે સ્થિર SIP inflows એટલે સ્થિર ખરીદી. એટલે જ DIIs ઘણી વાર એવા ઘટાડામાં ખરીદે છે જેમાં વિદેશી રોકાણકારો વેચી રહ્યા હોય.
FII vs DII: મુખ્ય તફાવતો
| FII / FPI | DII | |
|---|---|---|
| ક્યાં આવેલા | ભારતની બહાર | ભારત |
| ઉદાહરણો | વિદેશી pension funds, sovereign funds, global mutual funds | ભારતીય mutual funds, LIC અને બીજા insurers, banks, pension funds |
| કોના નિયમન હેઠળ | SEBI હેઠળ Foreign Portfolio Investors તરીકે | પ્રકાર મુજબ SEBI, IRDAI, RBI કે PFRDA હેઠળ |
| મુખ્ય પરિબળો | વૈશ્વિક દર, ડોલર અને રૂપિયો, વૈશ્વિક જોખમનો મૂડ | ઘરેલુ બચત અને SIP flows, scheme mandates |
| સામાન્ય વર્તન | ઝડપથી અને મોટી સાઇઝમાં આવી-જઈ શકે છે | વધુ સ્થિર, ઘણી વાર FIIs વેચે ત્યારે ખરીદે છે |
| ચલણનું જોખમ | હા, returns ડોલરમાં મપાય છે | ના |
FII અને DII flows માર્કેટને કેમ હલાવે છે
જ્યારે એક બાજુ બીજી બાજુ કરતાં વધુ આતુર હોય ત્યારે ભાવ ચાલે છે. FIIs અને DIIs રોજ હજારો કરોડમાં ટ્રેડ કરે છે, એટલે બેમાંથી કોઈનો પણ લાંબો એકતરફી flow index ને અઠવાડિયાઓ સુધી ધકેલી શકે છે.
Flows ના ચાર સંયોજનો સામાન્ય રીતે કેવી રીતે વંચાય છે
ટ્રેડર્સ જે કેટલીક પેટર્ન જુએ છે:
- ભારે FII વેચાણ સાથે ભારે DII ખરીદી તાજેતરના વર્ષોમાં સામાન્ય રહી છે. Index હજુ ઘટી શકે, પણ ઘરેલુ ખરીદી ઘટાડાને ધીમો પાડવાનું વલણ ધરાવે છે.
- બંને વેચે ત્યારે સામાન્ય ટેકો જતો રહે છે. આવા સમયગાળામાં સૌથી તીવ્ર ઘટાડા જોવા મળે છે.
- Sector concentration. FIIs મોટી private banks, IT અને બીજા large caps માં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે, એટલે તેમનું વેચાણ સૌથી વધુ એ stocks માં અને NIFTY માં જ દેખાય છે.
FII અને DII ડેટા ક્યાંથી મળે
- NSE: દરેક ટ્રેડિંગ દિવસે બજાર બંધ થયા પછી cash market માટે કામચલાઉ FII/FPI અને DII ખરીદી, વેચાણ અને net આંકડા પ્રકાશિત કરે છે.
- NSDL નું FPI monitor: સત્તાવાર FPI રોકાણ ડેટા, equity અને debt મુજબ, થોડા વિલંબ સાથે પ્રકાશિત થાય છે.
- NSE નો participant-wise derivatives ડેટા: index futures અને options માં રોજનો open interest, FII, DII, proprietary traders અને clients મુજબ વહેંચાયેલો. ઘણા ટ્રેડર્સને cash ના આંકડા કરતાં index futures માં FII ની position વધુ કહેતી લાગે છે.
ટ્રેડર્સ FII અને DII ડેટાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકે
- માર્કેટના સંદર્ભ તરીકે. ઘટતા રૂપિયા સાથે અઠવાડિયાઓનું FII વેચાણ risk-off પૃષ્ઠભૂમિ દર્શાવે છે. તમે નાની સાઇઝમાં ટ્રેડ કરી શકો કે stops ટાઇટ કરી શકો.
- કોઈ move ને સમજવા. જો index તીવ્ર રીતે ઘટ્યો હોય, તો flow ડેટા બતાવે છે કે કોણ વેચી રહ્યું હતું.
- Derivatives positioning સાથે. Index futures માં FII ની net long કે short positions બતાવે છે કે વિદેશી funds કેવી રીતે ગોઠવાયેલા છે, ફક્ત તેમણે આજે શું ખરીદ્યું તે નહીં.
- એકલા signal તરીકે નહીં. ડેટા કામચલાઉ છે, બજાર બંધ થયા પછી આવે છે અને તેનો વધુ પડતો અર્થ કાઢવો સહેલો છે. "FIIs net ખરીદદાર હોય ત્યારે ખરીદો" જેવો નિયમ ટ્રેડ કરવા માટે બહુ સ્થૂળ છે.
જે signals પર તમે કામ કરી શકો તે ભાવમાં જ છે, જે પહેલેથી સંસ્થાઓ સહિત દરેકની ખરીદી અને વેચાણને દર્શાવે છે.
માર્કેટના અભિપ્રાયને નિયમોમાં ફેરવવો
સંબંધિત વાંચન: NSE vs BSE, ETF શું છે અને hedging કેવી રીતે કામ કરે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
FII અને DII નું પૂરું નામ શું છે?
FII એટલે Foreign Institutional Investor અને DII એટલે Domestic Institutional Investor. વિદેશી સંસ્થાઓ હવે સત્તાવાર રીતે Foreign Portfolio Investors (FPIs) તરીકે નોંધાય છે, પણ "FII" હજુ વ્યાપક રીતે વપરાય છે.
FII અને DII વચ્ચે શું તફાવત છે?
FIIs એ ભારતની બહાર આવેલી સંસ્થાઓ છે જે ભારતીય માર્કેટ્સમાં રોકાણ કરે છે; DIIs એ mutual funds, insurers, banks અને pension funds જેવી ભારતીય સંસ્થાઓ છે. FII flows વૈશ્વિક પરિબળો પર વધુ આધાર રાખે છે, જ્યારે DII flows મોટા ભાગે ઘરેલુ બચત પર આધાર રાખે છે.
શું FII ખરીદી stock market માટે સારી છે?
સતત FII ખરીદી માંગ ઉમેરે છે અને સામાન્ય રીતે ભાવને ટેકો આપે છે, ખાસ કરીને large caps માં. પણ એક દિવસનો આંકડો બહુ ઓછું કહે છે, અને જો વૈશ્વિક સ્થિતિ બદલાય તો ભારે ખરીદી ઝડપથી ઉલટાઈ શકે છે.
FIIs વેચે ત્યારે DIIs કેમ ખરીદે છે?
Mutual funds ને સ્થિર SIP અને બીજા inflows મળે છે જે તેમણે દરેક scheme ના mandate મુજબ રોકવા પડે છે, અને insurers તથા pension funds લાંબા ગાળા માટે રોકાણ કરે છે. વિદેશી વેચાણથી આવતા ઘટાડા ઘણી વાર તેમને વધુ આકર્ષક ભાવ આપે છે.
રોજનો FII અને DII ડેટા હું ક્યાં જોઈ શકું?
NSE દરેક ટ્રેડિંગ દિવસ પછી કામચલાઉ cash-market FII અને DII આંકડા પ્રકાશિત કરે છે. NSDL સત્તાવાર FPI ડેટા પ્રકાશિત કરે છે, અને NSE નો participant-wise open interest બતાવે છે કે index derivatives માં FIIs કેવી રીતે ગોઠવાયેલા છે.
શું FII અને FDI એક જ છે?
ના. FIIs (FPIs) portfolio રોકાણ તરીકે listed શેર અને bonds ખરીદે છે, દરેક કંપનીમાં 10% થી ઓછો હિસ્સો રાખીને. FDI એ લાંબા ગાળાનું વ્યૂહાત્મક રોકાણ છે, સામાન્ય રીતે 10% કે તેથી વધુ, ઘણી વાર મેનેજમેન્ટમાં પ્રભાવ સાથે.
