NSE vs BSE: भारतातल्या दोन stock exchanges मधले फरक

Huzefa Kudrati Jul 31, 2025 अपडेट Oct 7, 2026 7 मिनिटांत वाचा

हा लेख इंग्रजीतून अनुवादित केला आहे. मूळ लेख इंग्रजीत वाचा

NSE vs BSE: दोन्ही SEBI च्या नियंत्रणाखालचे stock exchanges आहेत, ज्यांचे ट्रेडिंगचे तास आणि settlement cycle सारखेच आहेत. 1875 मध्ये स्थापन झालेलं BSE हे आशियातलं सगळ्यात जुनं exchange आहे आणि त्यावर खूप जास्त कंपन्या listed आहेत; त्याचा benchmark SENSEX (30 stocks) आहे. 1994 मध्ये ट्रेडिंग सुरू केलेलं NSE भारतातलं बहुतेक equity आणि derivatives volume सांभाळतं; त्याचा benchmark NIFTY 50 आहे. बहुतेक traders साठी प्रत्यक्ष फरक liquidity चा आहे, आणि derivatives मध्ये, कोणता index आणि कोणता expiry day.

महत्त्वाचे मुद्दे

BSE जुनं आहे आणि त्यावर खूप जास्त कंपन्या listed आहेत; NSE वर trading volumes खूप जास्त आहेत, विशेषतः derivatives मध्ये.
SENSEX, BSE वरच्या 30 मोठ्या कंपन्यांचा मागोवा घेतो; NIFTY 50, NSE वरच्या 50 कंपन्यांचा. दोन्ही जवळजवळ सोबतच हलतात.
प्रत्येक exchange वर एकच weekly index expiry आहे: NSE वर NIFTY 50 (मंगळवार) आणि BSE वर SENSEX (गुरुवार).
तुमच्या demat मधले shares कोणत्याही एका exchange ला बांधलेले नसतात. एकावर विकत घेऊन नंतर दुसऱ्यावर विकू शकता.

NSE vs BSE एका नजरेत

	BSE	NSE
स्थापना	1875, Native Share & Stock Brokers' Association म्हणून	1992 मध्ये incorporate; equity trading 1994 मध्ये सुरू
Benchmark index	SENSEX (30 stocks)	NIFTY 50 (50 stocks)
Listed कंपन्या	खूप जास्त, त्यात अनेक छोट्या आणि क्वचितच ट्रेड होणाऱ्या	कमी, बहुतेक मोठ्या आणि जास्त ट्रेड होणाऱ्या
Equity cash volumes	कमी	खूप जास्त
Equity derivatives	SENSEX options; SENSEX weekly options पुन्हा सुरू झाल्यापासून हिस्सा वाढला आहे	भारतातले बहुतेक index आणि stock F&O
Weekly index expiry	SENSEX, गुरुवार	NIFTY 50, मंगळवार
Clearing corporation	Indian Clearing Corporation (ICCL)	NSE Clearing
Regulator	SEBI	SEBI

थोडक्यात इतिहास

BSE ची सुरुवात 1850 च्या दशकात मुंबईत एका वडाच्या झाडाखाली ट्रेड करणाऱ्या brokers च्या गटातून झाली, आणि 1875 मध्ये ते औपचारिकपणे संघटित झाले. शंभराहून जास्त वर्षं हे भारताचं मुख्य exchange होतं, जिथे floor वर ओरडून (open-outcry) ट्रेडिंग होत असे.

NSE ची स्थापना 1992 मध्ये देशभर चालणारं, पूर्णपणे electronic exchange तयार करण्यासाठी झाली. त्याने पहिल्या दिवसापासून screen वर ट्रेडिंग सुरू केलं, ज्यामुळे BSE ला 1995 मध्ये electronic trading कडे वळावं लागलं आणि भारतीयांची ट्रेडिंगची पद्धत बदलली.

SENSEX vs NIFTY 50

दोन्ही भारतातल्या सगळ्यात मोठ्या कंपन्यांचे free-float market-capitalisation indices आहेत, त्यामुळे ते जवळजवळ सोबतच वर-खाली होतात. फरक:

आकार: SENSEX मध्ये 30 stocks आहेत; NIFTY 50 मध्ये 50, त्यामुळे तो थोडा जास्त diversified आहे.
Base: SENSEX चं base year 1978-79 आहे (base value 100); NIFTY ची base date नोव्हेंबर 1995 आहे (base value 1,000). म्हणूनच SENSEX चा आकडा खूप मोठा असतो.
Trading: NIFTY 50 हा भारतात सगळ्यात जास्त ट्रेड होणारा index derivative आहे. SENSEX options BSE वर ट्रेड होतात.

Liquidity आणि ती तुमच्यासाठी का महत्त्वाची

Liquidity म्हणजे किंमत न हलवता तुम्ही किती सहज खरेदी किंवा विक्री करू शकता. बहुतेक जास्त ट्रेड होणाऱ्या stocks मध्ये NSE वर जास्त volume आणि कमी bid-ask spreads असतात, म्हणजे चांगले fills, विशेषतः मोठ्या orders आणि intraday trades साठी.

Large-cap stock विकत घेणाऱ्या दीर्घकालीन investor साठी हा फरक सहसा अगदी छोटा असतो. अनेक orders टाकणाऱ्या trader साठी तो वाढत जातो. Brokers अनेकदा orders त्या exchange कडे पाठवतात जिथे stock जास्त ट्रेड होतो, आणि order टाकताना तुम्ही सहसा exchange निवडू शकता.

Derivatives आणि expiry days

Traders साठी दोन exchanges मधला सगळ्यात मोठा फरक इथे आहे.

एक ट्रेडिंग आठवडा: मंगळवार हा NIFTY 50 weekly options आणि NSE monthly contracts साठी NSE चा expiry day; गुरुवार हा SENSEX weekly options आणि BSE monthly contracts साठी BSE चा expiry day; BANK NIFTY, FINNIFTY आणि MIDCPNIFTY फक्त monthly 2026 नुसार expiry days. Expiry day ला सुट्टी असेल, तर expiry आधीच्या ट्रेडिंग दिवशी होते

20 नोव्हेंबर 2024 पासून प्रत्येक exchange फक्त एकच weekly index expiry देऊ शकतं: NSE वर NIFTY 50 आणि BSE वर SENSEX.
BANK NIFTY, FINNIFTY आणि MIDCPNIFTY ला आता फक्त monthly expiry आहे.
सप्टेंबर 2025 पासून NSE च्या expiries मंगळवारी असतात; BSE च्या गुरुवारी.
NIFTY चा एक lot 65 units चा आणि BANK NIFTY चा एक lot 30 चा आहे (2026 मधल्या sizes).

तुम्ही options ट्रेड करत असाल, तर तुम्ही कोणत्या exchange च्या contract मध्ये आहात ते तपासा. 2024 च्या शेवटाआधी weekly BANK NIFTY options साठी लिहिलेली strategy monthly expiries साठी पुन्हा लिहावी लागेल.

NSE आणि BSE मधल्या सारख्या गोष्टी

SEBI चं नियंत्रण, margins, disclosure आणि investor protection बाबत सारखे नियम.
सारखे तास: pre-open 9:00–9:15 am, नेहमीचं ट्रेडिंग 9:15 am ते 3:30 pm, सोमवार ते शुक्रवार.
सारखं settlement: equity साठी T+1, NSDL आणि CDSL या depositories मार्फत.
सारखे instruments: equities, ETFs, derivatives, bonds आणि mutual fund units.
अनेक कंपन्या दोन्हीवर listed आहेत, आणि traders कोणत्याही फरकाचा arbitrage करत असल्यामुळे किमती खूप जवळ राहतात.

BSE वर विकत घेऊन NSE वर विकता येतं का?

हो, delivery trades साठी. Shares तुमच्या demat खात्यात आले की ते ज्या exchange वर विकत घेतले त्याला बांधलेले नसतात, त्यामुळे कोणत्याही exchange वर विकू शकता.

Intraday trades साठी दोन्ही legs एकाच exchange वर ठेवा. एकाच दिवशी एकावर विकत घेऊन दुसऱ्यावर विकलं, तर ते squared-off position म्हणून नाही तर दोन वेगळे trades म्हणून धरलं जातं, ज्यामुळे एका exchange वर short delivery राहू शकते.

कोणत्याही exchange वर नियमांनुसार ट्रेडिंग

NSE किंवा BSE instruments साठी strategies बनवा

Tradetron वर तुम्ही instrument निवडता, NSE stocks आणि NIFTY options, किंवा SENSEX options सारखे BSE contracts, आणि code शिवाय नियम बनवता:

LTP, VWAP, EMA, RSI आणि Time सारख्या keywords मधून Entry आणि exit conditions.
Expiry लक्षात घेणारं logic: Days Difference keyword expiry ला किती दिवस उरले ते तपासू शकतो.
प्रत्येक position वर stop loss आणि target, आणि strategy च्या पातळीवर trailing stop.
Historical data वर Backtest, आणि मग Live Offline चालवा: strategy चालते आणि प्रत्येक trade नोंदवते, पण exchange कडे काहीच पाठवलं जात नाही.

मोफत सुरू करा Strategies पाहा

तुमच्या strategies अजूनही जुन्या lot sizes वापरत असतील, तर Nifty lot size आता 65, Bank Nifty 30 वाचा. बाजार नवीन आहे? नवशिक्यांसाठी stock trading टिप्स आणि FII आणि DII म्हणजे काय पासून सुरुवात करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

NSE आणि BSE मध्ये फरक काय?

1875 मध्ये स्थापन झालेलं BSE हे आशियातलं सगळ्यात जुनं exchange आहे आणि त्यावर खूप जास्त कंपन्या listed आहेत; त्याचा benchmark SENSEX आहे. 1994 मध्ये ट्रेडिंग सुरू केलेल्या NSE वर trading volumes खूप जास्त आहेत, विशेषतः derivatives मध्ये; त्याचा benchmark NIFTY 50 आहे. दोन्ही SEBI च्या नियंत्रणाखाली आहेत आणि त्यांचे तास आणि settlement सारखे आहेत.

NSE आणि BSE पैकी कोणतं चांगलं?

एकंदरीत कोणतंच जास्त चांगलं नाही. जास्त ट्रेड होणाऱ्या stocks मध्ये NSE वर सहसा जास्त liquidity असते आणि index derivatives मध्ये त्याचं वर्चस्व आहे. BSE वर NSE वर उपलब्ध नसलेल्या अनेक छोट्या कंपन्या listed आहेत आणि तिथे SENSEX options मिळतात. तुम्हाला ट्रेड करायचा असलेला stock किंवा contract पाहून निवडा.

खूप जवळ, पण नेहमी अगदी सारखी नसते, कारण प्रत्येक exchange चं स्वतःचं order book असतं. Liquid stocks मध्ये arbitrage traders कोणताही लक्षणीय फरक पटकन भरून काढतात.

NSE आणि BSE पैकी जुनं कोणतं?

BSE जुनं आहे. ते 1875 मध्ये औपचारिकपणे स्थापन झालं, तर NSE 1992 मध्ये incorporate झालं आणि त्याने 1994 मध्ये equity trading सुरू केलं.

SENSEX आणि NIFTY मध्ये फरक काय?

SENSEX हा 30 मोठ्या कंपन्यांचा BSE चा index आहे; NIFTY 50 हा 50 कंपन्यांचा NSE चा index आहे. त्यांची base years आणि base values वेगळी आहेत, म्हणूनच SENSEX चा आकडा मोठा असतो, पण ते जवळजवळ सोबतच हलतात.

NSE आणि BSE चे options कोणत्या दिवशी expire होतात?

NSE च्या expiries मंगळवारी असतात (NIFTY 50 weekly; NSE monthly contracts शेवटच्या मंगळवारी). BSE च्या expiries गुरुवारी असतात (SENSEX weekly; BSE monthlies शेवटच्या गुरुवारी). त्या दिवशी सुट्टी असेल, तर expiry आधीच्या ट्रेडिंग दिवशी होते.