टर्की आणि ऑप्शन विक्रेता

पाहायला आवडेल? व्हिडिओ. हिन्दी में देखें: टर्की और ऑप्शन सेलर

हजार चांगले दिवस

एका शेतावरची टर्की डोळ्यांसमोर आणा. रोज सकाळी शेतकरी दाणे घेऊन येतो. टर्की खाते आणि एक गोष्ट शिकते: हा माणूस माझी काळजी घेतो.

दिवसामागून दिवस पुरावा वाढत जातो. शंभर सकाळी, मग पाचशे, मग हजार. टर्कीने स्प्रेडशीट ठेवली असती, तर तिची रेषा सुंदर दिसली असती: स्थिर, वरच्या दिशेने, आणि त्यात एकही वाईट दिवस नाही. कोणत्याही सांख्यिकीय चाचणीनुसार टर्कीचा आत्मविश्वास योग्यच आहे, आणि तो सर्वात जास्त असतो दिवस 1,001 च्या सकाळी: थँक्सगिव्हिंगच्या आधीचा बुधवार. थँक्सगिव्हिंग हा अमेरिकन सण, ज्यात टर्की हाच मुख्य पदार्थ असतो.

त्याच सकाळी शेतकरी दाण्यांशिवाय बाहेर येतो.

ही गोष्ट नसीम निकोलस तालेब यांची. अनुभव सर्वात परिपूर्ण वाटतो नेमका तेव्हाच तो आपली दिशाभूल कशी करू शकतो, हे दाखवण्यासाठी त्यांनी ती The Black Swan मध्ये वापरली. त्यांनी ती तत्त्वज्ञ बर्ट्रांड रसेल यांच्याकडून घेतली होती. रसेल यांनी 1912 मध्ये हीच गोष्ट एका कोंबडीबद्दल सांगितली होती: "ज्या माणसाने आयुष्यभर रोज कोंबडीला दाणे घातले, तोच शेवटी दाण्याऐवजी तिची मान मुरगळतो."

टर्कीचा डेटा चुकीचा नव्हता. तो अपूर्ण होता, आणि ही गोष्ट टर्कीला सांगू शकेल असं त्या डेटामध्ये काहीच नव्हतं.

भेटा समीरला

आता समीरची कल्पना करा, पुण्यातला 34 वर्षांचा इंजिनिअर. दोन वर्षांपूर्वी त्याने Nifty चे वीकली ऑप्शन्स विकायला सुरुवात केली. तो सध्याच्या भावापासून बराच दूरचा ऑप्शन विकतो, थोडा प्रीमियम घेतो, आणि बहुतेक आठवड्यांत तो ऑप्शन शून्य किमतीवर एक्सपायर होतो आणि प्रीमियम त्याचा होतो.

हे चालतं. बहुतेक आठवडे चालतं. त्याची नोंद टर्कीच्या स्प्रेडशीटसारखी दिसते: छोटा नफा, छोटा नफा, छोटा नफा, थोडासा तोटा, छोटा नफा. मित्र विचारतात, हे तू कसं करतोस? मार्केट ज्याची किंमत लावायला विसरलं, असं काहीतरी आपल्याला सापडलंय, असं त्याला वाटू लागतं.

प्रत्यक्षात समीरला असा ट्रेड सापडला आहे जो वारंवार थोडं देतो, आणि त्या बदल्यात क्वचित खूप काही घेतो. तो क्वचित येणारा दिवस अजून आलेला नाही, इतकंच. तो येईपर्यंत त्याची नोंद हुबेहूब कौशल्यासारखी दिसते.

ज्या सकाळी दाणे आले नाहीत

3 जून 2024 रोजी, भारताच्या सार्वत्रिक निवडणुकीच्या एक्झिट पोलनंतर, Nifty 3% पेक्षा जास्त उसळून विक्रमी उच्चांकावर पोहोचला. शांत, आत्मविश्वासपूर्ण, वरच्या दिशेने.

दुसऱ्या दिवशी मतमोजणी सुरू झाली, निकाल एक्झिट पोलशी जुळले नाहीत, आणि Nifty 5.93% खाली बंद झाला. मार्च 2020 नंतरचा हा निर्देशांकाचा सर्वात वाईट दिवस होता.

ज्यांनी हेज न करता चुकीच्या बाजूचे ऑप्शन्स विकले होते, त्यांचे आठवड्यांचे किंवा महिन्यांचे छोटे प्रीमियम एकाच दुपारी नाहीसे होऊ शकत होते. हजार चांगल्या सकाळींनी त्यांना या एका सकाळबद्दल काहीच सांगितलं नव्हतं.

वैयक्तिक ट्रेडर्समध्ये ही काही दुर्मीळ गोष्ट नाही. SEBI च्या एका अभ्यासात आढळलं की FY22 ते FY24 दरम्यान इक्विटी फ्युचर्स आणि ऑप्शन्समधील 93% वैयक्तिक ट्रेडर्सनी पैसे गमावले. त्यांच्यापैकी अनेकांची नोंद कधी ना कधी टर्कीसारखीच दिसत होती.

शांत दिवस चुकीचा धडा का शिकवतात

टर्की तीन चुका करते, आणि तिन्ही चुका ट्रेडिंग स्ट्रॅटेजीच्या बाबतीत सहज होतात.

"अजून वाईट दिवस आला नाही" याचा अर्थ ती "वाईट दिवस येऊच शकत नाही" असा घेते. ज्या स्ट्रॅटेजीने कधीच मोठा तोटा केला नाही, तिने तुम्हाला एवढंच सांगितलं आहे की तिचा वाईट दिवस अजून आलेला नाही. पुरावा नसणं म्हणजे धोका नसल्याचा पुरावा नव्हे.

ती सरासरी पाहते, सर्वात वाईट नाही. टर्कीचा सरासरी दिवस उत्तम आहे. गोष्ट संपवणारा तो एक दिवस सरासरीत लपून जातो. कोणत्याही स्ट्रॅटेजीसाठी पहिला प्रश्न असतो "हिच्यासमोर सर्वात वाईट कोणता दिवस येऊ शकतो?", आणि त्यानंतरच "सामान्य दिवशी ही किती कमावते?".

ती खूप छोट्या कालावधीवरून शिकते. हजार दिवस म्हणजे जवळपास तीन वर्षं, आणि तरीही ते पुरेसे नव्हते. फक्त शांत बाजारात तयार झालेली नोंद वादळांबद्दल फार थोडं सांगते.

टर्की कसं बनू नये

तो दुर्मीळ दिवस तुम्ही टाळू शकत नाही. पण तो येण्याआधी, त्याने किती दुखवायचं हे तुम्ही ठरवू शकता.

1. एंट्रीआधीच तोट्याची मर्यादा ठरवा. हेज म्हणून आणखी दूरचा स्वस्त ऑप्शन विकत घ्या, म्हणजे सर्वात वाईट स्थितीलाही तळ असेल; किंवा असा स्टॉप लावा जो तुम्ही आधीच स्वीकारलेल्या तोट्यावर ट्रेड बंद करेल. हेजमुळे शॉर्ट ऑप्शनला लागणारं मार्जिनही सहसा कमी होतं (मार्जिन बेनिफिट कसं काम करतं).
2. दिवसाचा कमाल तोटा ठरवा. संपूर्ण स्ट्रॅटेजीसाठी एक आकडा: तो ओलांडला की सगळं बंद, आणि उद्यापर्यंत नवीन काहीही उघडणार नाही.
3. फक्त शांत काळात नाही, वादळांमधूनही चाचणी घ्या. वाईट दिवस वगळणारी बॅकटेस्ट म्हणजे टर्कीची स्प्रेडशीट. मार्च 2020 आणि जून 2024 ज्यात येतात अशा वर्षांवर तुमचे नियम चालवून पाहा. उदाहरणार्थ, Tradetron वर तुम्ही ऑप्शन्स स्ट्रॅटेजीची जानेवारी 2020 पासूनच्या 1-मिनिट डेटावर बॅकटेस्ट करू शकता, ज्यात हे दोन्ही काळ येतात. त्यानंतर बॅकटेस्ट तरीही तुमची दिशाभूल का करू शकते याची नऊ कारणं वाचा.
4. सरासरी दिवसासाठी नाही, सर्वात वाईट दिवसासाठी आकार ठरवा. दिवस 1,001 ला तुम्ही टिकू शकाल इतक्याच आकाराचा ट्रेड करा. F&O ट्रेडर्ससाठी पोझिशन साइझिंग मध्ये त्याचं गणित दिलं आहे.
5. शांत असतानाच नियम लिहा. ज्या क्षणी नियमाची सर्वात जास्त गरज असते, त्याच क्षणी तो बनवण्याची तुमची क्षमता सर्वात कमी असते. आधीच ठरवा, आणि नियमांना काम करू द्या.

शेतकरी येणारच होता

यातलं काहीही ऑप्शन्स विकण्याविरुद्ध किंवा कोणत्याही स्ट्रॅटेजीविरुद्ध नाही. हा मुद्दा आहे स्वतःच्याच स्प्रेडशीटवर विश्वास ठेवण्याविरुद्ध.

टर्कीची चूक शेतकऱ्यावर विश्वास ठेवणं ही नव्हती. चूक होती हजार शांत दिवसांना वचन समजणं. मार्केट कोणतंही वचन देत नाही, आणि दाणे न येणाऱ्या सकाळसाठी तयार असलेली स्ट्रॅटेजीच चालवण्यालायक असते.

स्रोत आणि श्रेय

• टर्की: नसीम निकोलस तालेब, The Black Swan (2007), आणि त्यांची साइट fooledbyrandomness.com. ही पोस्ट ती कल्पना आमच्या स्वतःच्या शब्दांत पुन्हा सांगते.
• कोंबडी: बर्ट्रांड रसेल, The Problems of Philosophy (1912), प्रकरण 6, Project Gutenberg वर मोफत.
• 3 आणि 4 जून 2024 रोजीचा Nifty: त्या आठवड्यात प्रसिद्ध झालेला NSE चा क्लोजिंग डेटा.
• 93% चा आकडा: SEBI प्रेस रिलीज, 23 सप्टेंबर 2024.
• समीर हा काल्पनिक ट्रेडर आहे, खरी व्यक्ती नाही.