Foreign Portfolio Investment (FPI) શું છે? અર્થ અને ફાયદા

Foreign portfolio investment (FPI) એટલે બીજા દેશની financial assets, જેમ કે listed shares, bonds, mutual fund units કે ETFs, ખરીદવી, પણ એ businesses પર નિયંત્રણ લીધા વગર. ભારતમાં, કોઈ listed company ના 10% થી ઓછા shares ધરાવતો foreign investor portfolio investor છે; 10% કે વધુ પર, એ holding foreign direct investment (FDI) ગણાય છે. FPIs SEBI માં register થાય છે અને એમના flows પર બારીક નજર રખાય છે કારણ કે એ markets ને હલાવે છે.

Foreign portfolio investment: વ્યાખ્યા

FPI ની બે ખાસિયતો છે:

1. એ portfolio છે, નિયંત્રણ નહીં. Investor shares કે bonds એમના return માટે રાખે છે, company ચલાવવા માટે નહીં.
2. એ liquid છે. Assets markets પર trade થાય છે અને ફેક્ટરી કે joint venture થી ઊલટું, ઝડપથી વેચી શકાય છે.

સામાન્ય FPI investors છે વિદેશી pension funds, sovereign wealth funds, insurance companies, global mutual funds અને ETFs, hedge funds અને endowments. ભારતીય market ના સમાચારમાં એમને હજી ઘણી વાર FIIs (Foreign Institutional Investors) કહેવાય છે, જે જૂનું નામ છે. એમના flows કેવી રીતે report થાય છે એ માટે FII અને DII શું છે જુઓ.

FPI vs FDI

ભારતમાં foreign portfolio investment કેવી રીતે કામ કરે છે

• Regulator: SEBI, SEBI (Foreign Portfolio Investors) Regulations, 2019 હેઠળ, જેણે 2014 ના જૂના નિયમોની જગ્યા લીધી, જેણે પહેલી વાર FIIs અને બીજા foreign investors ને એક જ FPI category માં ભેળવ્યા હતા.
• Registration: foreign investors designated depository participant (DDP), એટલે કે SEBI માન્ય intermediary, દ્વારા register થાય છે, અને investor ના પ્રકાર અને એના પોતાના દેશમાં એ કેટલો regulated છે એના આધારે Category I કે Category II માં મુકાય છે.
• Limits: એક FPI (એના investor group સાથે) એ listed company ની paid-up equity ના 10% થી ઓછું રાખવું પડે છે. એનાથી વધુ થાય તો investment FDI ગણાય છે. Company માં કુલ FPI holding પર પણ મર્યાદા છે, જે sector ની foreign investment limit સાથે જોડાયેલી છે.
• FPIs શું ખરીદી શકે: listed અને list થનારા shares, government અને corporate bonds, mutual fund units, ETFs, REITs અને InvITs, અને exchange-traded derivatives.
• Reporting: NSDL FPI investment નો data પ્રકાશિત કરે છે, અને exchanges market બંધ થયા પછી દૈનિક provisional FII/FPI ખરીદ અને વેચાણના આંકડા પ્રકાશિત કરે છે.

Foreign portfolio investment ના ફાયદા

Investor માટે

• Diversification: અલગ-અલગ અર્થતંત્રોના returns એક સાથે નથી ચાલતા, એટલે ઘણામાં રોકાણ portfolio ને સરળ બનાવી શકે છે.
• Growth સુધી પહોંચ: ભારત જેવાં emerging markets ઝડપથી વિકસતાં અર્થતંત્રોમાં exposure આપે છે.
• Liquidity: direct investments થી ઊલટું, listed securities ઝડપથી વેચી શકાય છે.
• ઓછી પ્રતિબદ્ધતા: business ચલાવવાની કે નિયંત્રણ સાથે આવતા માલિકીના નિયમો પાળવાની જરૂર નથી.

યજમાન દેશ (ભારત) માટે

• Markets માટે capital: વિદેશી ખરીદી shares અને bonds ની માંગ વધારે છે અને companies માટે પૈસા ઊભા કરવાનો ખર્ચ ઘટાડી શકે છે.
• વધુ ઊંડા, વધુ liquid markets, વધુ participants અને research coverage સાથે.
• Governance નું દબાણ: મોટા institutional holders resolutions પર મત આપે છે અને disclosure માટે દબાણ કરે છે.
• Foreign exchange inflows જે પૈસા આવે ત્યારે રૂપિયાને ટેકો આપે છે.

જોખમો અને ગેરફાયદા

• Hot money: global sell-off માં FPI ઝડપથી નીકળી શકે છે, જેનાથી share prices અને રૂપિયો બંને નીચે જાય છે.
• Investor માટે currency risk: returns એમના પોતાના દેશના ચલણમાં મપાય છે.
• Regulatory અને tax risk: નિયમો, tax rates અને limits બદલાઈ શકે છે.
• યજમાન દેશમાં political અને economic risk.

Currency એ છે જે લોકોને સૌથી વધુ ચોંકાવે છે:

Dollar return = (1 + રૂપિયામાં return) × (1 − રૂપિયાનો ઘટાડો) − 1

શું ભારતીયો foreign portfolio investment કરી શકે?

હા, એ જ વિચાર બીજી દિશામાં પણ કામ કરે છે. ભારતના રહેવાસીઓ RBI ની Liberalised Remittance Scheme (LRS) હેઠળ વિદેશમાં રોકાણ કરી શકે છે, જે દરેક વ્યક્તિને દરેક financial year માં US$250,000 સુધીની છૂટ આપે છે, ઉદાહરણ તરીકે વિદેશી broker દ્વારા US-listed shares ખરીદવા. તેઓ જાતે વિદેશ પૈસા મોકલ્યા વગર, વિદેશી assets ધરાવતાં ભારતીય mutual funds અને ETFs દ્વારા પણ રોકાણ કરી શકે છે. Remittances અને વિદેશી આવક પર tax collected at source અને tax ના નિયમો લાગુ પડે છે, એટલે રોકાણ કરતાં પહેલાં હાલના નિયમો તપાસો.

ભારતના traders માટે FPI flows કેમ મહત્વના છે

સૌથી મોટી ભારતીય companies માં FPIs નો મોટો હિસ્સો છે, એટલે એમની ખરીદી અને વેચાણ સૌથી પહેલાં large caps, bank stocks અને NIFTY માં દેખાય છે. અઠવાડિયાંનું ભારે FPI વેચાણ, નબળો પડતો રૂપિયો અને વધતી US bond yields ઘણી વાર એક સાથે આવે છે. Flows ને market ના mood ના સંદર્ભ તરીકે જુઓ, પોતે જ એક trading signal તરીકે નહીં: દૈનિક આંકડા provisional હોય છે અને price ની ચાલનું કારણ જેટલા જ એનું પરિણામ પણ હોય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

સરળ શબ્દોમાં foreign portfolio investment શું છે?

જ્યારે એક દેશના investors બીજા દેશના shares, bonds કે funds ફક્ત returns માટે ખરીદે છે, companies પર નિયંત્રણ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યા વગર. આ investments liquid હોય છે અને ગમે ત્યારે market પર વેચી શકાય છે.

FPI અને FDI વચ્ચે શું ફરક છે?

FPI એ passive, trade કરી શકાય એવું holding છે, ભારતમાં listed company ના 10% થી ઓછું, management માં કોઈ ભૂમિકા વગર. FDI એ લાંબા ગાળાનું investment છે, મોટે ભાગે 10% કે વધુ કે આખો business, નિયંત્રણ કે નોંધપાત્ર પ્રભાવ સાથે.

Foreign portfolio investment ના ફાયદા શું છે?

Investors માટે: diversification, ઝડપથી વિકસતાં markets સુધી પહોંચ અને liquidity. યજમાન દેશ માટે: વધુ capital, વધુ ઊંડા અને liquid markets, અને foreign exchange inflows.

FPI નાં જોખમો શું છે?

Market volatility, currency ની ચાલ, regulation અને tax માં ફેરફાર, અને યજમાન દેશમાં political કે economic આંચકા. યજમાન દેશ માટે, મુખ્ય જોખમ એ છે કે FPI ના પૈસા અચાનક નીકળી શકે છે.

ભારતમાં FPIs ને કોણ regulate કરે છે?

SEBI, SEBI (Foreign Portfolio Investors) Regulations, 2019 હેઠળ. Foreign investors designated depository participant દ્વારા register થાય છે, અને સંબંધિત foreign exchange ના નિયમો RBI અને સરકાર નક્કી કરે છે.

શું FII અને FPI એક જ છે?

રોજિંદા ઉપયોગમાં, હા. FII જૂની registration category હતી; 2014 થી SEBI વિદેશી institutions ને Foreign Portfolio Investors તરીકે register કરે છે, પણ market reports હજી ઘણી વાર એમને FIIs કહે છે.