ETF શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે? ભારતીય રોકાણકારો માટે ગાઇડ
આ લેખ અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત છે. મૂળ લેખ અંગ્રેજીમાં વાંચો
ETF (exchange-traded fund) એ એક fund છે જે assets ની બાસ્કેટ રાખે છે, સામાન્ય રીતે NIFTY 50 જેવા index ના સ્ટૉક્સ, અને સ્ટૉક એક્સચેન્જ પર એક શેરની જેમ ટ્રેડ થાય છે. તમે માર્કેટના સમય દરમિયાન live ભાવે તમારા broker દ્વારા ETF units ખરીદો અને વેચો છો, તેમને તમારા demat એકાઉન્ટમાં રાખો છો, અને આખી બાસ્કેટનું વળતર મેળવો છો, નાની વાર્ષિક ફી બાદ કરીને.
ETF કેવી રીતે કામ કરે છે?
- Fund house ETF લૉન્ચ કરે છે સ્પષ્ટ હેતુ સાથે, ઉદાહરણ તરીકે "NIFTY 50 ને ટ્રૅક કરો".
- તે underlying assets રાખે છે index જેટલા જ પ્રમાણમાં (અથવા સોનું, bonds વગેરે રાખે છે).
- ETF એક્સચેન્જ પર list થાય છે. તમે શેરની જેમ તમારા broker દ્વારા units ખરીદો અને વેચો છો, અને તે તમારા demat એકાઉન્ટમાં રહે છે.
- Market makers ભાવને holdings ના મૂલ્યની નજીક રાખે છે. તેઓ fund house પાસેથી નવા units બનાવી શકે છે અથવા હાલના units redeem કરી શકે છે, જે માર્કેટ ભાવ ખસી જાય ત્યારે તેને fund ના net asset value (NAV) તરફ પાછો ખેંચે છે.
- Fund વાર્ષિક expense ratio લે છે, જે fund ના મૂલ્યમાંથી દરરોજ કપાય છે, તમને અલગથી bill કરાતો નથી.
ETF vs mutual fund vs index fund
| ETF | Index mutual fund | Active mutual fund | |
|---|---|---|---|
| કેવી રીતે ખરીદો | Broker દ્વારા એક્સચેન્જ પર | Fund house કે પ્લેટફોર્મ પાસેથી | Fund house કે પ્લેટફોર્મ પાસેથી |
| ભાવ | દિવસ દરમિયાન live માર્કેટ ભાવ | NAV, દિવસમાં એક વાર | NAV, દિવસમાં એક વાર |
| Demat એકાઉન્ટ જરૂરી | હા | ના | ના |
| SIP | કેટલાક brokers દ્વારા શક્ય | હા | હા |
| સંચાલન | સામાન્ય રીતે passive | Passive | Active સ્ટૉક પસંદગી |
| ખર્ચ | સામાન્ય રીતે સૌથી ઓછો expense ratio, વત્તા brokerage અને spread | ઓછો | વધુ |
| માર્કેટ સિવાયનું મુખ્ય જોખમ | ઓછું trading volume, NAV થી દૂર ભાવ | Tracking error | Manager નું નબળું performance |
જો તમારી પાસે પહેલેથી demat એકાઉન્ટ છે અને તમને ઓછો ખર્ચ અને intraday સુગમતા જોઈએ છે, તો ETFs બરાબર બંધબેસે છે. જો તમને ભાવ વિશે વિચાર્યા વગર આપમેળે માસિક રોકાણ જોઈએ છે, તો index fund SIP વધુ સરળ છે.
ભારતમાં ETFs ના પ્રકાર
- Broad index ETFs: NIFTY 50, SENSEX, NIFTY Next 50. ઘણા રોકાણકારો માટે મુખ્ય holding.
- Mid-cap અને small-cap ETFs: નાની કંપનીઓના indices ટ્રૅક કરે છે, જેમ કે NIFTY Midcap 150.
- Sector અને thematic ETFs: banking, IT, PSU, consumption અને બીજી themes. કેન્દ્રિત છે, એટલે વધુ જોખમી.
- Factor (smart beta) ETFs: momentum, low volatility, quality કે value જેવા નિયમોથી સ્ટૉક્સ પસંદ કરે છે.
- Gold અને silver ETFs: તમારે ધાતુ સંઘરવી ન પડે તે રીતે તેના ભાવને ટ્રૅક કરે છે.
- Debt ETFs: સરકારી securities, PSU bonds, કે overnight money (liquid ETFs).
- International ETFs: NASDAQ 100 જેવા વિદેશી indices ટ્રૅક કરે છે, અને રૂપિયામાં વિદેશી બજારોમાં exposure આપે છે.
Mid-cap ETFs: વધુ વૃદ્ધિ, વધુ ઉતાર-ચઢાવ
SEBI market capitalisation પ્રમાણે 101મી થી 250મી સૌથી મોટી listed કંપનીઓને mid caps તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે (ટોચની 100 large caps છે). Mid-cap ETFs આ કંપનીઓની બાસ્કેટ રાખે છે.
Mid-cap ETFs ના ફાયદા
- Large caps કરતાં વધુ વૃદ્ધિની જગ્યા ધરાવતી કંપનીઓમાં exposure
- એક જ unit માં ઘણી મધ્યમ કદની કંપનીઓ અને sectors માં diversification
- વ્યક્તિગત mid-cap સ્ટૉક્સ પર સંશોધન કરવાની જરૂર નથી
- Active mid-cap funds ની સરખામણીમાં ઓછો ખર્ચ
Mid-cap ETFs ની મર્યાદાઓ
- માર્કેટ correction માં large-cap indices કરતાં મોટા ઘટાડા
- લાંબા સમય સુધી large caps થી પાછળ રહી શકે છે
- કેટલાક mid-cap ETFs માં trading volume ઓછું અને spreads પહોળા હોય છે
- મુખ્ય large-cap કે broad-market holding નો વિકલ્પ નથી
એક સામાન્ય અભિગમ છે મુખ્ય holding તરીકે large-cap કે broad-market ETF, અને તમે જેટલી volatility સહન કરી શકો તે પ્રમાણે mid caps માં નાની ફાળવણી.
ETFs ના ફાયદા
- તરત diversification: એક unit, ડઝનો કંપનીઓ.
- ઓછો ખર્ચ: passive ETFs ના expense ratios ઘણીવાર active funds કરતાં ઘણા ઓછા હોય છે.
- પારદર્શિતા: holdings જાહેર થાય છે અને પ્રકાશિત index ને અનુસરે છે.
- માર્કેટના સમય દરમિયાન ગમે ત્યારે ટ્રેડ કરો limit orders સાથે, શેરની જેમ.
- નાની રકમથી શરૂઆત: તમે એક જ unit ખરીદી શકો છો.
ખર્ચ દેખાય છે તેના કરતાં વધુ મહત્વનો છે, કારણ કે તે compound થાય છે:
ખર્ચની અસરનું ચિત્ર; સાચું વળતર અલગ હોય છે અને negative પણ હોઈ શકે છે
ETFs ના જોખમો અને ખામીઓ
- Market risk: NIFTY ઘટે ત્યારે NIFTY ETF ઘટે છે. Diversification કંપનીનું જોખમ ફેલાવે છે, માર્કેટનું જોખમ નહીં.
- Liquidity risk: કેટલાક ETFs માં ઓછું ટ્રેડિંગ થાય છે. પહોળા bid-ask spreads નો અર્થ છે કે ખરીદતી વખતે તમે fund ના મૂલ્ય કરતાં નોંધપાત્ર વધુ ચૂકવી શકો છો, અને વેચતી વખતે ઓછું મેળવી શકો છો.
- NAV થી દૂર ભાવ: ઓછા ટ્રેડિંગવાળા કે ઝડપી માર્કેટમાં, ETF નો ભાવ તેના indicative NAV (iNAV) થી ખસી શકે છે.
- Tracking error: ખર્ચ, રોકડ holdings અને rebalancing ને કારણે ETF નું વળતર index થી થોડું અલગ હોઈ શકે છે.
- કેન્દ્રીકરણ: sector અને thematic ETFs થોડાક સ્ટૉક્સ જેટલા જ જોખમી હોઈ શકે છે.
ETF કેવી રીતે પસંદ કરવો
- તમને કયું exposure જોઈએ છે તે નક્કી કરો: broad market, mid caps, કોઈ sector, સોનું કે bonds.
- એ જ index ટ્રૅક કરતા ETFs ની સરખામણી કરો expense ratio અને tracking error પર.
- Liquidity તપાસો: સરેરાશ દૈનિક traded value અને bid-ask spread. વધુ volume નો અર્થ સામાન્ય રીતે વાજબી ભાવ.
- Fund નું કદ (AUM) જુઓ: ખૂબ નાના ETFs ઓછા liquid હોઈ શકે છે.
- Tax ની રીત સમજો: equity ETFs પર listed શેરની જેમ tax લાગે છે; બીજા ETFs અલગ નિયમો અનુસરે છે. રોકાણ કરતાં પહેલાં હાલના નિયમો તપાસો.
શું ETFs dividend આપે છે?
કેટલાક આપે છે. Equity ETF ને તેની holdings ની કંપનીઓ પાસેથી dividend મળે છે; fund પ્રમાણે, તે કાં તો તેને unit holders ને ચૂકવે છે અથવા fund માં રાખે છે (જે unit ના મૂલ્યમાં દેખાય છે). ઘણા ભારતીય index ETFs ચૂકવવાને બદલે ફરી રોકાણ કરે છે, એટલે જો તમને નિયમિત આવક જોઈતી હોય તો scheme ની વિગતો તપાસો.
નિયમો દ્વારા ETFs માં રોકાણ
ETFs શેરની જેમ ટ્રેડ થાય છે, એટલે તે નિયમ-આધારિત સ્ટ્રેટેજીમાં સારું કામ કરે છે: માસિક ખરીદી યોજના, equity ETF અને liquid ETF વચ્ચે ખસતું trend filter, કે equity અને સોના વચ્ચે rebalancing.
સંબંધિત: 4 રોકાણ સ્ટ્રેટેજી, systematic portfolio management અને NSE vs BSE.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
સાદા શબ્દોમાં ETF શું છે?
ETF એ એક fund છે જે assets ની બાસ્કેટ રાખે છે, જેમ કે NIFTY 50 ના બધા સ્ટૉક્સ, અને સ્ટૉક એક્સચેન્જ પર એક શેરની જેમ ટ્રેડ થાય છે. એક unit ખરીદવાથી તમને આખી બાસ્કેટનો નાનો ભાગ મળે છે.
ETF mutual fund થી કેવી રીતે અલગ છે?
તમે ETF units માર્કેટના સમય દરમિયાન live ભાવે એક્સચેન્જ પર ખરીદો છો અને તમારે demat એકાઉન્ટ જોઈએ છે. Mutual fund units fund house પાસેથી દિવસમાં એક વાર NAV પર ખરીદાય છે. ETFs સામાન્ય રીતે passive હોય છે અને તેમના expense ratios ઓછા હોય છે.
શું ETFs ખરીદવા માટે મારે demat એકાઉન્ટ જોઈએ?
હા. ETFs listed securities છે, એટલે તમે તેમને broker દ્વારા ખરીદો છો અને તમારા demat એકાઉન્ટમાં રાખો છો. જો તમારી પાસે તે ન હોય, તો index mutual funds તેના વગર સમાન exposure આપે છે.
Mid-cap ETF શું છે?
એક ETF જે મધ્યમ કદની કંપનીઓના index ને ટ્રૅક કરે છે, જેને SEBI market capitalisation પ્રમાણે 101મી થી 250મી સૌથી મોટી listed કંપનીઓ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે. તે large caps કરતાં વધુ વૃદ્ધિની શક્યતા આપે છે, મોટા ઉતાર-ચઢાવ સાથે.
શું શરૂઆત કરનારાઓ માટે ETFs સલામત છે?
Broad index ETFs શરૂઆત કરવાની સૌથી સરળ રીતોમાંની એક છે, કારણ કે તે ઓછા ખર્ચે પૈસા ઘણી કંપનીઓમાં ફેલાવે છે. છતાં તે માર્કેટ સાથે ઘટે છે, અને sector કે small-cap ETFs ઘણા વધુ જોખમી છે.
શું હું ETFs intraday ટ્રેડ કરી શકું?
હા. ETFs શેરની જેમ ટ્રેડ થાય છે, એટલે તમે તેમને દિવસ દરમિયાન ખરીદી અને વેચી શકો છો. મોટાભાગના રોકાણકારો તેમને લાંબા ગાળાના holding માટે વાપરે છે, અને ઓછા ટ્રેડિંગવાળા ETFs માં પહોળા spreads હોઈ શકે છે જે વારંવાર ટ્રેડિંગને મોંઘું બનાવે છે.
