આઇડિયા જ હવે અસલી મૂડી

વાંચવાને બદલે જોવું છે? આખી વાર્તા 2 મિનિટમાં. हिन्दी में देखें: आइडिया ही आख़िरी किला है, 2 मिनट की कहानी

અજાણ્યો માણસ તમને પૈસા કેમ આપે?

એક સવાલ, જે આપણામાંથી મોટા ભાગના લોકો ક્યારેય પૂછતા જ નથી: કોઈ અજાણ્યો માણસ તમને પૈસા કેમ આપે?

ઉધાર નહીં, ભેટ પણ નહીં. તમે કરેલા કોઈ કામના બદલામાં પૈસા.

બેંક, apps અને પગાર સ્લિપ બધું બાજુ પર મૂકી દો, તો પૈસા એક સાવ સાદી વસ્તુ નીકળે છે. એ એક રસીદ છે. એ નોંધે છે કે તમે કોઈને એવું કંઈક આપ્યું, જે એને પોતાના ખિસ્સાના પૈસા કરતાં વધારે જોઈતું હતું: એક શર્ટ, રિપેર થયેલો નળ, કોઈ સવાલનો જવાબ, કે પછી એની જિંદગીનો એક કલાક પાછો. તમે આજ સુધી કમાયેલો દરેક રૂપિયો એ વાતનો પુરાવો છે કે ક્યારેક ને ક્યારેક તમે કોઈની જિંદગી થોડી સારી બનાવી, અને એ પણ એની પોતાની નજરે.

આ રીતે જોવું કેમ જરૂરી છે? કારણ કે એ કહે છે કે કિંમતી રહેવા માટે તમારે શું કરતા રહેવું પડશે. ખૂબ મહેનત કરવી, એ નહીં. વ્યસ્ત દેખાવું, એ પણ નહીં. એવું કંઈક બનાવવું, જે સામેની વ્યક્તિને પોતાના પૈસા કરતાં વધારે જોઈતું હોય.

જે નિયમ સાથે આપણે મોટા થયા

યાદ છે ત્યાં સુધી, value કેવી રીતે બને એનો એક જ નિયમ હતો: આઇડિયા તો બધાને આવે, કરી બતાવે એ જ જીતે.

નિયમ સારો હતો. એક શહેરમાં હજાર લોકોને કદાચ સારી restaurant નો, ઝડપી delivery service નો, કે નુકસાન વહેલું કાપી નાખે એવી trading system નો આઇડિયા આવ્યો હશે. એમાંથી લગભગ કોઈએ એ બનાવ્યું નહીં. બનાવવા માટે પૈસા જોઈએ, આવડત જોઈએ, મહિનાઓની સાંજો જોઈએ, અને કંઈ ખોટું થાય ત્યારે ટકી રહેવાની ધીરજ જોઈએ. જે થોડા લોકો અડગ રહ્યા, એમને પૈસા મળ્યા. અને આઇડિયાવાળાના ભાગે આવી ફક્ત "આવું થઈ શક્યું હોત" વાળી વાર્તા.

એટલે આપણે કરી બતાવનારાને માન આપતાં શીખ્યા, અને આઇડિયાને ખભા ઉલાળીને જવા દેતાં. હવે એ નિયમ તૂટી રહ્યો છે.

2005 ની એક chess tournament એ આપણને શું કહ્યું

જૂન 2005 માં, એક online chess સાઇટે એક અનોખી tournament રાખી. એમાં કોઈ બંધન નહોતું. ખેલાડી એકલો રમી શકે, chess engine તરીકે ઊતરી શકે, અથવા computers ની સાથે મળીને રમતા માણસ તરીકે.

ચિત્ર: બે શોખીન ખેલાડીઓ, ત્રણ સામાન્ય computers

બધાને લાગતું હતું કે કોઈ grandmaster શક્તિશાળી computer સાથે જીતી જશે. પણ જીત્યા ન્યૂ હેમ્પશાયરના બે શોખીન ખેલાડીઓ, જે એકસાથે ત્રણ સામાન્ય computers ચલાવતા હતા. એ મેદાનના સૌથી મજબૂત ખેલાડી નહોતા, અને એમની પાસે સૌથી દમદાર મશીન પણ નહોતું. એમની પાસે હતી એક process: એમને ખબર હતી કે ક્યારે engines ની વાત માનવી, ક્યારે engines વચ્ચે જ મતભેદ છે, અને ક્યારે માણસની અંદરની સૂઝ ગણતરી કરતાં વધારે કામની છે.

ગૅરી કાસ્પારોવે પછીથી આમાંથી બોધપાઠ તારવ્યો: મશીન અને સારી process વાળો નબળો ખેલાડી જીતી ગયો, એકલા મજબૂત computer સામે પણ, અને મશીન સાથે રમતા પણ નબળી process વાળા મજબૂત ખેલાડી સામે પણ.

બનાવવું સસ્તું થયું. પરખ નહીં.

વીસ વર્ષ પછી, એ tournament આપણા રોજના કામની જ વાર્તા છે.

AI હવે code લખી શકે છે, page નો draft બનાવી શકે છે, logo design કરી શકે છે અને spreadsheet તૈયાર કરી શકે છે. Digital દુનિયામાં, આઇડિયાને ચાલતી વસ્તુમાં ફેરવવાનો ખર્ચ સાવ તૂટી પડ્યો છે. જે કામ માટે પહેલાં એક ટીમ અને ત્રણ મહિના જોઈતા, એ હવે એક માણસ એક બપોરમાં કરી શકે છે.

Trading નું જ ઉદાહરણ લો. થોડા સમય પહેલાં સુધી, માર્કેટના કોઈ આઇડિયાને ચાલતી strategy બનાવવા માટે code શીખવું પડતું, broker સાથે જોડાણ કરવું પડતું, અને bugs પાછળ weekends ખર્ચવા પડતા. આજે તમે Tradetron સાથે જોડાયેલા AI assistant ને તમારા નિયમો સાદા શબ્દોમાં કહી શકો છો, અને એક સાંજમાં strategy બનીને backtest પણ થઈ જાય (આ કેવી રીતે થાય છે, અહીં જુઓ).

આ અદ્ભુત છે, અને સાથે એક જાળ પણ છે. જ્યારે કોઈ પણ માણસ સાંજના જમણ પહેલાં દસ strategies બનાવી શકે, ત્યારે બનાવવાથી કશું સાબિત થતું નથી. અઘરું કામ હવે એ સવાલો પાસે પહોંચે છે, જેના જવાબ મશીન તમારા વતી આપી શકતું નથી. આ આઇડિયા ખરેખર કોઈ કામનો છે? મેં જે સમયગાળા પર test કર્યો, એની બહાર પણ એ ટકે છે ખરો (કદાચ ન ટકે, એનાં નવ કારણો)? ખરાબ મહિનામાં પણ એને ચલાવતા રહેવાની શિસ્ત મારામાં છે?

કરી બતાવવાની કિંમત શૂન્ય નથી થઈ ગઈ. એ સસ્તું થઈ ગયું છે. અને કોઈ વસ્તુ સસ્તી થાય, ત્યારે value એ તરફ ખસી જાય છે જે હજી પણ દુર્લભ છે: આઇડિયા, અને કયો આઇડિયા ચલાવવા જેવો છે એની પરખ.

તમારી edge ક્યાંથી આવે છે

જો હવે આઇડિયા જ મહત્ત્વના છે, તો સારા આઇડિયા આવે છે ક્યાંથી?

મોટે ભાગે, તમે જ્યાં ઊભા છો ત્યાંથી. વિચારો, સુરતનો એક કાપડનો વેપારી, જેણે વીસ વર્ષથી પેઢી પર બેસીને કપાસના ભાવની ચડ-ઊતર જોઈ છે. કે પછી એક નર્સ, જે રોજ રાત્રે duty ના schedule ની એ જ ગરબડ જુએ છે. બંને એવું કંઈક જુએ છે જે બીજું કોઈ જોતું નથી, કારણ કે બીજું કોઈ બરાબર એ જ જગ્યાએ ઊભું રહ્યું નથી. એમનો આઇડિયા કોઈ જીનિયસનો ચમકારો નથી. એ એમના પોતાના અનુભવોનો એવો સંગમ છે, જે બીજા કોઈ પાસે નથી.

એ સંગમ જ તમારી અસલી મૂડી છે, એવી મૂડી જે કોઈ છીનવી ન શકે. મશીન તમે આપો એ કોઈ પણ આઇડિયા પર કામ કરી આપશે, પણ તમે જ્યાં ઊભા છો ત્યાં એ ઊભું રહી શકતું નથી.

વાત જોડીની છે

આજે AI વાપરવાની ના પાડવી, એ થોડુંક 1925 માં વીજળી વાપરવાની ના પાડવા જેવું છે. તમે એમ કરી શકો, અને એનો ગર્વ પણ લઈ શકો, પણ તમારી હરીફાઈ એવા લોકો સાથે હશે જે એટલી જ મહેનતમાં તમારા કરતાં દસ ગણું કામ કાઢે છે. અને આ બદલાવ લાંબો સમય ફક્ત screens સુધી સીમિત નહીં રહે. આ જ ઢબ કારખાનાં, ખેતરો અને workshops સુધી પહોંચી રહી છે, અને મોટા ભાગના લોકો ધારે છે એના કરતાં વહેલી.

જવાબ મશીન કરતાં વધારે મહેનત કરવાનો નથી. એ દોડ કોઈ જીતતું નથી. જવાબ એ જ છે જે પેલા બે શોખીન ખેલાડીઓએ 2005 માં શોધ્યો હતો: જે ફક્ત તમારી પાસે છે એ લઈને આવો, મશીનને જે સૌથી સારું આવડે છે એ કરવા દો, અને એ બંનેની વચ્ચેની જગ્યામાં માહેર બનો.

જે લોકો કિંમતી રહેશે, એ મશીન સાથે હરીફાઈ કરનારા નહીં હોય. એ મશીનની સાથે બેસીને વિચારનારા હશે.